انجمن علمی زیست شناسی دانشگاه قم

HIV یک “رتروویروس” (Retrovirus) است که دستخوش جهش هاى (Mutations) مکرر مى شود و بر سلول هاى دستگاه ایمنى بدن حمله مى کند. HIV را لوک مونتانیه از فرانسه و رابرت گالو از آمریکا کشف کردند.
رتروویرویس ها٬ ویروسهایى هستند که ژنوم (ماده ژنتیکی ویروس) آنها از RNA تشکیل شده است. بنابراین براى تکثیر خود به آنزیمى به نام نسخه بردار معکوس (Reverse Transcriptase) وابسته هستند که ژنومRNA آنها را به DNA نسخه بردارى مى کند تا بعد بتواند آن را با کمک آنزیمی (آنزیم اینتگراز) وارد ژنوم سلول میزبان کند و به این ترتیب امکان تکثیر ویروس به وجود مى آید. کلمه Retro (معکوس) در نام این نوع ویروس ها هم به همین خاطر است چرا که معمولاً نسخه بردارى از DNA به RNA انجام مى شود و لی در این دسته ویروسها بر عکس است.

HIV داراى ژن هاى مختلفى است که پروتئین هاى ساختارى آن را رمزبندى مى کنند. HIV داراى ژن هاى عمومى رتروویروس ها(شامل: gag، pol و env ) و نیز ژن هاى اختصاصى خودش(شامل: tat و rev ) است.عفونت با HIV با انتشار حاد ویروس در خون آغاز مى شود. پس از این مرحله شمارش ویروس ها در خون تا صد برابر کاهش مى یابد. پس از این مرحله یک دوره نهفتگى بالینى آغاز مى شود.

در ابتدا تصور مى شد که این دوره یک دوره حقیقى نهفتگى ویروسى است که در آن HIV درون ژنوم میزبان به صورت غیرفعال قرار مى گیرد. بعدها مشخص شد که سلول هاى خاصی( سلولهای دندریتیک ) در بافت هاى نهادى با ویروس پوشیده شده اند و بنابراین حتى در مرحله اى که ویروس در خون دیده نمى شود، میزان آن در بدن بالاست.

HIV با آلوده کردن سلول هاى ویژه ای از سیستم ایمنی به نام “لنفوسیت های T کمک کننده” یا (CD4+ T Lymphocytes  یا  +TCD4) باعث بیمارى مى شود. این سلول هاى زیرگروهى از گلبول هاى سفید هستند که به طور طبیعى پاسخ ایمنى به عفونت را تنظیم مى کنند. HIV با استفاده از سلول هاى T براى تکثیر خودش در سراسر بدن گسترش مى یابد و در همان زمان باعث کاهش این سلول ها مى شود که بدن براى دفاع از خود به آنها نیاز دارد.

هنگامى که میزان سلول هاى +TCD4 در فرد آلوده به HIV تا حد معینى سقوط کند، آن فرد به طیفى از بیمارى ها مستعد مى شود که در حالت معمول بدن مى تواند آنها را کنترل کند. این عفونت هاى فرصت طلب هستند که باعث مرگ فرد مى شوند. دلایل مختلفى وجود دارد که مبارزه با HIV را مشکل مى کند.اول اینکه HIV یک ویروس RNA است که از آنزیم نسخه بردار معکوس براى تبدیل RNA خودش به DNAاستفاده مى کند. این روند باعث مى شود که احتمال بیشترى براى جهش (mutation) در HIV نسبت به ویروس هاى DNA وجود داشته باشد. بنابراین امکان مقاومت سریع ویروس به درمان وجود دارد.

دوم اینکه این تصور رایج که HIV یک ویروس کشنده است صحت ندارد. اگر HIV یک ویروس کشنده بود خودش هم به زودى از بین مى رفت، چرا که فرصت چندانى براى عفونت هاى جدید باقى نمى ماند. در واقع HIV سالها در بدن باقى مى ماند و از طرق مختلف مانند رابطه جنسى، انتقال خون، انتقال از مادر به نوزاد٬ دیگران را هم آلوده مى کند. همان طور که ذکر شد حتى هنگامى که هیچ ذره ویروسى در خون وجود ندارد ویروس در بدن به حالت نهفته باقى مى ماند. پس از سال ها ویروس مى تواند فعال شود و از ماشین هاى سلولى براى تکثیر خود استفاده کند.
حتى در سال هاى اخیر این تصور که عفونت مستقیم HIV باعث کاهش یافتن سلول هاى  +TCD4 مى شود مورد تردید قرار گرفته است. علت کاهش سلول هاى ایمنى به این امر مربوط مى شود که پروتئین سازنده پوشش HIV به آسانى از ذرات ویروس جدا و به خون وارد مى شود و آن را پر مى کنند. این پروتئین ها مانند چسب سلول هاى  +TCD4 را به هم مى چسبانند، از طرف دیگر دستگاه ایمنى بدن به آنها واکنش نشان مى دهد و باعث مى شود سایر سلول هاى ایمنى بدن به سلول هاى  +TCD4 خود بدن حمله کنند و آنها را از بین ببرند.

• چرخه زندگى HIV

HIV به سلول هاى  +TCD4 از طریق مولکولهای خاصی ( CXCR4 یا هر دو مولکول CXCR4 و CCR5 بسته به مرحله عفونت) متصل مى شوند. در مراحل اولیه عفونت HIV دو گیرنده (CCR5 و CXCR4 ) محل اتصال ویروس هستند اما در مراحل انتهایى عفونت که اغلب HIV دچار جهش مى شود آنها تنها به یک گیرنده ( CXCR4 ) متصل مى شوند. هنگامى که HIV به سلول هاى +TCD4  متصل مى شود یک ساختار ویروسى( به نام GP41 ) به داخل غشاى سلول نفوذ مى کند و RNA ویروس و آنزیم هاى مختلف ( از جمله نسخه بردار معکوس، اینتگراز و پروتئاز ) به داخل سلول تزریق مى شوند.مرحله بعدى تولید DNA از روى RNAویروس با کمک آنزیم مخصوصی (نسخه بردار معکوس) است. در صورت موفقیت این عمل، DNA  اولیه ویروسی ( پروویروس) با استفاده از آنزیمی (آنزیم اینتگراز) وارد DNA سلول میزبان مى شود. در این حال سلول میزبان کامل با HIV آلوده شده است اما به صورت فعال پروتئین هاى ویروس را تولید نمى کند. از این به بعد دوره نهفته آغاز مى شود که در آن سلول هاى آلوده مانند «بمب هایى منفجر نشده» براى مدت طولانى باقى مى مانند.

هنگامى که سلول میزبان تولید پروتئین هاى ویروس را از روى DNA پروویروسى آغاز مى کنند، آنزیم خاصی(آنزیم پروتئاز) فراهم شده به وسیله HIV باید آنها را به صورت پروتئین هاى نوبنیاد HIV درآورند تا با اتصال آنها به هم ذرات ویروسى HIV به وجود آید. ذرات ویروسى تازه به وجود آمده با جوانه زدن بر روى سطح سلول میزبان از آن خارج مى شوند.

برای مشاهده ی فیلم اینجا کلیک کنید.

منبع: iranhiv.com